Çocuktan Al Haberi: Çocuk ve Diş Sağlığı

İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği öğrencisi Tuba Bayraktar ile Çocuk ve Diş sağlığı hakkında bulunduğu saha çalışmasını, çocuklardaki diş hekimi algısını, çürük oluşumunu ve daha birçok konuda merak edilenleri konuştuk.

1.Yaptığınız saha çalışmasından kısaca bahseder misiniz?

İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi öğrencileri olarak ilkokul öğrencilerine oral hijyen eğitimi vermek, ağız sağlığı farkındalığı hakkında bilgi toplamak üzerine Fatih’te bir ilkokulda 2. sınıf öğrencilerini ziyaret ettik.

2.Çocukların sizi gördüğünde ilk tepkisi ne oldu?

Sınıfa beyaz önlüklerimizle girdiğimizde tüm çocukların yüzlerindeki endişeli ifadeyi görmeliydiniz. Hepsi ağzını tutuyor, endişeli gözlerle bizi izliyorlardı. Çocuktan al haberi derler ya, tam da böyle, toplumdaki diş hekimi algısının açık sözlü bir ifadesiyle karşı karşıyaydık.

3.Diş hekimi korkusu/ ön yargısı sizce neden kaynaklanıyor?

Diş hekimi korkusu ve ön yargıları için bir çok neden sıralanabilir. Toplumda alışılagelen yaramazlık yapan küçük çocukları iğne yapmakla korkutmak ilk taşı diziyor bilinçaltımıza. “ O abla doktormuş, sana iğne yapar”. Daha sonra etraftan duyulan veya geçirilmiş olan başarısız diş tedavisi maceraları, ağrı korkusu, hasta hekim arasındaki iletişim kopukluğundan kaynaklanan güvensizlikler gibi durumlar bu tarz ön yargılara sebep olabiliyor ne yazık ki.

4.Çocuklardaki ağız diş bakımı farkındalığı kazanması için neler yapılmalı? Hangi konularda eksiklik gözlemlediniz?

Bunu yaptığım saha çalışmasında gözlemlediğimiz küçük bir grup çocuktan ve kliniğimize gelen çocuk hastalarımızdan yola çıkarak bir genelleme yaparak söyleyecek olursam; çocukların büyük bir çoğunluğu diş fırçalamıyor, diş fırçalamayı bilmiyor ve en önemlisi dişlerini neden fırçalaması gerektiğinin farkında değiller. Daha da çarpıcı olması için örnek vereyim. Zira benim açımdan gayet çarpıcı manzaralardı.

Biz yaptığımız bu saha çalışmasında çocukların ilk olarak müdahale etmeden diş fırçalamalarını gözlemledik. Şahit olduğum bir manzara: öğrencime fırçasını verdim ve kendi bildiği gibi dişlerini fırçalamasını istedim. Ağzında fırçayı çılgınlar gibi döndürdü, fırça yanlışlıkla dişlerine değmiş olabilir, toplamda 2 saniye sürdü ve bitirdiğini söyledi. Başka bir öğrencim ise; fırçanın kıllarını yanağına dönük bir şekilde dişlerini fırçalamaya çalışıyordu.

Bu noktada çocukların ayıplanacak bir hali yok, yanlış anlaşılmasın. Sadece ne öğrettik ki ne bekliyoruz sorusunun cevabı düşünülmeli. Bu noktada da en büyük rol ailelere düşüyor. Neredeyse her çocuk ailelerinden gördükleri kadar diş fırçalama hakkında bilgi sahibi olabiliyor. Bunu pratiğe dökebilmek de ailelerin ve çocukların ilgi ve alakasına bağlı olarak çeşitlilik gösterebiliyor. Halbuki çocuklar bu çağda öğrenmeye, uygulamaya en açık dönemleri. Gördüklerini taklit etmekte en başarılı oldukları ve hayatının geri kalanında böyle devam edebilmesi için alışkanlık kazanabilecekleri en güzel çağındalar. Bu noktada hem ailelerin hem de çocukların hayatının geri kalanını şu zamanlarında kazandığı alışkanlıklarıyla devam edecekleri diş fırçalama alışkanlıklarının ağız diş sağlığı üzerindeki etkilerini güzel bir şekilde kavrayabilirlerse toplumun %90’ını etkileyen diş çürükleri ve diş eti hastalıklarının önüne büyük oranda geçilebilecektir.

5.Çocukların diş fırçalama alışkanlığı kazanması için neler yapılmalı? Hangi konularda eksiklik gördünüz?

Doğru fırçalama yöntemi gerek internetten gerekse profesyonel bir destek alınarak diş hekimlerinden kolaylıkla öğrenilebilir. Bunu alışkanlık haline dönüştürmek ise çocuğun ve ailesinin özverisine kalıyor.

Aileler çocuklara örnek olmalı. Çocuklar ebeveynlerini diş fırçalarken görmeliler. Neden diş fırçaladıklarını bilmeli, anlamalılar. “Çürük nasıl oluşur?” Bunu bir hikaye şeklinde anlatıp daha kolay anlamalarına yardımcı olabilirler. Diş fırçalama takvimi hazırlayıp belirlenen hedefe ulaşılınca küçük ödüller hazırlanabilir. Çocuklara özel hazırlanmış diş fırçaları ve macunları alarak bu iş sevdirilebilir düşüncesindeyim.

6.Çürük nasıl oluşur? Yiyeceklerin çürük oluşumundaki rolü nedir?

Çürüğü anlaşılır bir dille anlatmaya çalışayım.

Ağzımızda bulunan bakteriler yapısal özellikleriyle dişlerin üzerine tutunabilirler ve ağız ortamındaki besinlerle beslenirler. Eğer dişler fırçalanmazsa dişlerin üzerinde plak dediğimiz yiyecek artıklarından oluşan bir tabaka birikir. Bu bakteriler için ziyafet ortamıdır. Bakteriler ağız içerisindeki şekerleri fermente ederken bir asit oluştururlar ve bu asit dişin yapısını demineralize eder. Böylece çürük başlamış olur.

Şekerli ve yapışkan besinler diş üzerine yapışıp temizlenmediği zaman çürüğe ortam oluşturulmuş olur. İki gün boyunca fırçalanmayan dişlerin üzerindeki plak tabakası mineralize olur ve dişlerin üzerine çökelir. Artık kişi dişlerini fırçalasa da kaldırılamayan bir tabaka oluşur. Bu nedenle günde iki defa dişler fırçalanmalı ve 6 ayda bir rutin diş hekimi kontrollerinegidilmelidir.

7.Süt dişi nasıl olsa düşecek algısı yanlış mı?

“Süt dişi nasıl olsa düşecek fırçalamaya gerek yok, çürüsün bir şey olmaz, nasılsa yenisi gelecek, çektirelim bir şey olmaz” (!). Çok şey olur! Neredeyse ileride oluşabilecek tüm sorunları bu algıya dayandırabilirim. Öncelikle süt dişi diye önemsemedikleri için çocuklara diş fırçalaması gerektiği anlatılmıyor, çocuklar erken yaşta alışkanlık kazanamıyorlar. Daha sonra dişler fırçalanmadığı için çürüyor. Çürükler nasıl olsa diş düşecek tedaviye gerek yok algısı yüzünden tedavi edilmiyor. En sonunda küçük bir dolguyla ağızda tutulabilecek dişler ağrıyor, apse yapıyor, çekilmek zorunda kalıyor. Ailelerin büyük çoğunun çocuğunun ağız diş sağlığından işte bu vakit haberleri oluyor. Çocuğun bu dönemde çektiği ağrı, diş çekimi işlemi çocuk açısından daha travmatik durumlar olduğu için çocuğun psikolojisi de olumsuz yönde etkileniyor. Erken süt dişi çekimlerinde eğer boşluğa gerekli olduğu halde yer tutucu apareyler yerleştirilmezse yan dişler bu boşluğu kapatma eğiliminde olup çekim boşluğuna kayıyorlar ve bu durum da arkadan gelecek olan daimi dişin çıkacak yer bulamamasına sebep oluyor ve düzgün bir şekilde diş kavsinde yerini alamayınca çapraşıklıklar meydana geliyor.

Deneyimlerinizi bizimle paylaştığınız bu değerli röportaj için çok teşekkür ederiz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir